Nalatenschap afwikkelen: hoe pakt u dit aan?
Na het verlies van een naaste komt er veel op u af: naast het rouwproces moeten er diverse praktische en juridische zaken worden geregeld. Dit proces noemen we het afwikkelen van de nalatenschap. Hoewel dit formeel klinkt, betreft het een overzichtelijk stappenplan. Deze gids zet de vereiste stappen voor u op een rij.
Een nalatenschap afwikkelen houdt in dat u de bezittingen en schulden in kaart brengt, de erfgenamen vaststelt, de lopende zaken afhandelt en de erfenis verdeelt. De hoofdlijnen van dit proces zijn: erfgenamen bepalen, eventueel een verklaring van erfrecht opstellen, de boedel inventariseren, schulden voldoen, de erfbelasting regelen en tot slot de verdeling uitvoeren. U hoeft dit niet direct te voltooien, en u staat er niet alleen voor.
Stap 1: Stel vast wie de erfgenamen zijn
Als eerste stap stelt u vast wie de rechtmatige erfgenamen zijn. Indien er een testament is opgesteld, is hierin vastgelegd wie erft. Een notaris kan dit formeel controleren via het Centraal Testamentenregister.
Indien er geen testament is, geldt de wettelijke verdeling. De erfenis gaat dan in een wettelijk vastgelegde volgorde naar de naaste familieleden: eerst de partner en kinderen, gevolgd door ouders, broers en zussen, enzovoort.
Stap 2: Regel een verklaring van erfrecht (indien vereist)
Financiële instellingen, verzekeraars en het Kadaster verzoeken vaak om een verklaring van erfrecht. Dit is een notariële akte waarin officieel is vastgelegd wie de erfgenamen zijn en wie namens hen mag handelen. Deze verklaring is doorgaans vereist bij een aanzienlijk banksaldo of wanneer er onroerend goed op naam van de overledene staat.
In overzichtelijke situaties, zoals bij een langstlevende partner zonder testament en een beperkt banksaldo, volstaat bij veel banken een uittreksel uit de overlijdensakte. Informeer hiernaar bij de desbetreffende bank voordat u notariskosten maakt.
Stap 3: Breng de boedel in kaart
Vervolgens stelt u een nauwkeurige inventarisatie op van de nalatenschap:
Bezittingen — bankrekeningen, spaartegoeden, onroerend goed, voertuigen, beleggingen en waardevolle goederen.
Schulden — hypotheken, leningen, openstaande facturen en belastingverplichtingen.
Lopende verplichtingen — abonnementen, verzekeringen en contracten die moeten worden opgezegd of overgeschreven.
Dit overzicht is noodzakelijk om te bepalen of de nalatenschap een positief of negatief saldo heeft. Dit is bepalend voor de keuzes in de volgende stap.
Stap 4: Kies de wijze van aanvaarding
Voordat de afwikkeling wordt voortgezet, dient iedere erfgenaam een bewuste keuze te maken. U kunt de erfenis zuiver aanvaarden (u ontvangt de bezittingen, maar bent tevens met uw privévermogen aansprakelijk voor eventuele schulden), beneficiair aanvaarden (u aanvaardt de erfenis alleen als er na aftrek van de schulden een positief saldo overblijft; dit beschermt uw eigen vermogen) of verwerpen (u doet volledig afstand van de erfenis).
Bestaat er onzekerheid over mogelijke schulden? Dan is beneficiair aanvaarden de veiligste optie. Let op: het meenemen van spullen of het betalen van openstaande facturen vóór uw keuze kan wettelijk worden aangemerkt als een stilzwijgende zuivere aanvaarding.
Stap 5: Handel de schulden af
Voordat de erfenis kan worden verdeeld, moeten eerst alle schulden en de kosten van de afwikkeling (zoals de uitvaart en notariskosten) worden voldaan. Het resterende bedrag wordt vervolgens verdeeld onder de erfgenamen.
Heeft u beneficiair aanvaard? Dan dient u de wettelijke vereffeningsprocedure te volgen om de schuldeisers correct te voldoen.
Stap 6: Regel de erfbelasting
Over de verkregen erfenis kan erfbelasting verschuldigd zijn. Iedere erfgenaam heeft recht op een wettelijke vrijstelling; pas boven dit drempelbedrag betaalt u belasting. Voor sterfgevallen vanaf 1 januari 2026 is de aangifteregeling verruimd naar 20 maanden na de overlijdensdatum (dit was 8 maanden). Dit geeft u meer tijd voor de afhandeling.
Stap 7: Verdeel de nalatenschap
Zodra de schulden zijn voldaan en de belastingzaken zijn geregeld, kan de resterende nalatenschap worden verdeeld conform het testament of de wettelijke verdeling. Leg deze afspraken schriftelijk vast, met name wanneer het onroerend goed of waardevolle goederen betreft. Een notaris kan u helpen deze verdeling officieel te bekrachtigen.
Hoe behoudt u het overzicht?
De afwikkeling van een nalatenschap bestaat uit een groot aantal administratieve handelingen bij diverse instanties, vaak verspreid over een langere periode. Het is raadzaam om alle documentatie, statusupdates en openstaande acties centraal te beheren.
U hoeft dit niet alleen te doen. Solace Care biedt u de structuur om deze stappen en contacten met instanties in uw eigen tempo te beheren, zodat u geen belangrijke details over het hoofd ziet.
Veelgestelde vragen
Is een notaris altijd verplicht bij de afwikkeling?
Dit is niet altijd noodzakelijk. Voor het opstellen van een verklaring van erfrecht of bij de overdracht van onroerend goed is een notaris wel verplicht. Bij een overzichtelijke nalatenschap met een langstlevende partner kan het soms zonder tussenkomst van een notaris worden afgehandeld.
Wat gebeurt er als de schulden groter zijn dan de bezittingen?
In dat geval is het raadzaam de erfenis beneficiair te aanvaarden of geheel te verwerpen. Hiermee voorkomt u dat u persoonlijk aansprakelijk wordt gesteld voor de openstaande schulden.
Hoeveel tijd neemt de afwikkeling van een nalatenschap in beslag?
De doorlooptijd varieert sterk: van enkele maanden bij een eenvoudige situatie tot ruim een jaar bij complexere situaties met meerdere erfgenamen, onroerend goed of de aanwezigheid van een onderneming.
Wanneer moet de aangifte erfbelasting zijn ingediend?
Voor sterfgevallen vanaf 1 januari 2026 dient de aangifte erfbelasting binnen 20 maanden na de overlijdensdatum te zijn ingediend.
Behoefte aan ondersteuning bij de administratieve afhandeling na een overlijden? Maak een Solace Care-account aan of lees onze gidsen voor meer informatie.
