Nalatenschap afwikkelen: hoe pakt u het aan?
Na het overlijden van een naaste komt er veel op u af: naast het rouwproces moeten ook alle praktische en financiële zaken van de overledene worden geregeld. Dit noemen we het afwikkelen van de nalatenschap. Hoewel dit formeel klinkt, betreft het een overzichtelijk stappenplan dat u in uw eigen tempo kunt doorlopen. Deze gids zet de stappen voor u op een rij.
Het afwikkelen van een nalatenschap houdt in dat u de bezittingen en schulden in kaart brengt, de erfgenamen vaststelt, de lopende zaken afhandelt en de erfenis uiteindelijk verdeelt. De hoofdlijnen van dit proces zijn: erfgenamen bepalen, eventueel een verklaring van erfrecht aanvragen, de boedel inventariseren, schulden voldoen, de erfbelasting regelen en tot slot de verdeling uitvoeren. U hoeft dit niet in één keer te doen, en zeker niet alleen.
Stap 1: Wie zijn de erfgenamen?
Als eerste stap stelt u vast wie de erfgenamen zijn. Is er een testament opgesteld? Dan is daarin vastgelegd wie de erfgenamen zijn. Een notaris kan dit voor u controleren in het Centraal Testamentenregister.
Is er geen testament? Dan is de wettelijke verdeling van toepassing. De erfenis gaat in dat geval naar de naaste familieleden in een wettelijk vastgelegde volgorde: eerst de partner en de kinderen, gevolgd door ouders, broers en zussen, enzovoort.
Stap 2: Wanneer is een verklaring van erfrecht vereist?
Banken, verzekeraars en het Kadaster vragen vaak om een verklaring van erfrecht. Dit is een notariële akte waarin officieel is vastgelegd wie de erfgenamen zijn en wie namens hen mag handelen. Deze verklaring is doorgaans noodzakelijk bij een groter banksaldo of wanneer de overledene een woning of grond bezat.
In eenvoudige situaties, zoals bij een langstlevende partner zonder testament en een beperkt banksaldo, volstaat voor veel banken een uittreksel uit de overlijdensakte. Informeer hiernaar bij de bank voordat u notariskosten maakt.
Stap 3: Hoe brengt u de boedel in kaart?
Vervolgens stelt u een nauwkeurig overzicht op van de gehele nalatenschap:
Bezittingen — bankrekeningen, spaartegoeden, onroerend goed, voertuigen, beleggingen en waardevolle persoonlijke eigendommen.
Schulden — hypotheken, leningen, openstaande facturen en belastingverplichtingen.
Lopende zaken — abonnementen, verzekeringen en contracten die moeten worden opgezegd of overgedragen.
Dit overzicht is noodzakelijk om te bepalen of de nalatenschap positief is (meer bezittingen dan schulden). Dit is doorslaggevend voor de beslissing in de volgende stap.
Zo’n overzicht heet een boedelbeschrijving. Treedt één erfgenaam namens de anderen op, dan is een machtiging van de erfgenamen nodig; is er een executeur testamentair benoemd, dan neemt die de afwikkeling op zich. Houd ook rekening met eerdere schenkingen en de schenkbelasting.
Stap 4: Hoe aanvaardt u de erfenis?
Voordat u verdergaat met de afwikkeling, dient iedere erfgenaam een keuze te maken. U kunt de erfenis zuiver aanvaarden (u ontvangt alles, maar bent ook met uw privévermogen aansprakelijk voor eventuele schulden), beneficiair aanvaarden (u aanvaardt de erfenis alleen als er na aftrek van alle schulden een positief saldo overblijft; dit beschermt uw eigen vermogen) of verwerpen (u doet volledig afstand van de nalatenschap).
Bestaat er twijfel over mogelijke schulden? Dan is beneficiair aanvaarden de veiligste optie. Let op: het meenemen van spullen of het betalen van rekeningen vóórdat u uw keuze heeft vastgelegd, kan wettelijk worden gezien als een stilzwijgende zuivere aanvaarding.
Stap 5: Hoe handelt u de schulden af?
Voordat u overgaat tot de verdeling van de erfenis, moeten eerst alle schulden en de kosten van de afwikkeling (zoals de uitvaart en de notariskosten) worden voldaan. Het resterende bedrag wordt vervolgens verdeeld onder de erfgenamen.
Heeft u beneficiair aanvaard? Dan dient u de wettelijke vereffeningsprocedure te volgen om de schuldeisers correct te voldoen.
Stap 6: Hoe regelt u de erfbelasting?
Over de verkregen erfenis kan erfbelasting verschuldigd zijn. Iedere erfgenaam heeft recht naargelang de relatie op een bepaalde vrijstelling; pas boven dit bedrag betaalt u belasting. Voor sterfgevallen vanaf 1 januari 2026 is de aangiftetermijn verlengd naar 20 maanden na de overlijdensdatum (dit was 8 maanden). Dit geeft u aanzienlijk meer tijd voor de afhandeling.
Stap 7: Hoe verdeelt u de nalatenschap?
Zodra alle schulden zijn voldaan en de belastingaangifte is geregeld, kunt u het resterende vermogen verdelen conform het testament of de wettelijke verdeling. Leg deze afspraken schriftelijk vast, met name wanneer het gaat om onroerend goed of waardevolle goederen. Een notaris kan u helpen deze verdeling formeel en rechtsgeldig vast te leggen.
Hoe behoudt u het overzicht?
De afwikkeling van een nalatenschap bestaat uit een groot aantal diverse taken bij verschillende instanties en strekt zich vaak uit over een langere periode. Het is raadzaam om alle vorderingen, aanvragen en openstaande acties centraal te documenteren.
U hoeft dit niet alleen te doen. Solace Care ondersteunt u bij het structureren van deze stappen en het contact met instanties, zodat u in uw eigen tempo het overzicht behoudt.
Veelgestelde vragen
Heb ik een notaris nodig voor het afwikkelen van een nalatenschap?
Dit is niet altijd verplicht. Voor het opmaken van een verklaring van erfrecht of bij de overdracht van onroerend goed is een notaris wel noodzakelijk. Bij een eenvoudige nalatenschap met een langstlevende partner kan het proces soms zonder tussenkomst van een notaris worden afgerond.
Wat gebeurt er als de schulden groter zijn dan de bezittingen?
In dat geval is het raadzaam de erfenis beneficiair te aanvaarden of geheel te verwerpen. Hiermee voorkomt u dat u met uw persoonlijke vermogen aansprakelijk wordt gesteld voor de schulden van de overledene.
Hoe lang duurt de afwikkeling van een nalatenschap?
De doorlooptijd varieert sterk: van enkele maanden bij een overzichtelijke situatie tot meer dan een jaar wanneer er sprake is van meerdere erfgenamen, onroerend goed of een onderneming.
Wanneer moet de erfbelasting betaald zijn?
Voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 dient de aangifte binnen 20 maanden na de overlijdensdatum te zijn ingediend.
Hulp nodig bij de praktische afhandeling na een overlijden? Maak een Solace Care-account aan of lees onze aanvullende handleidingen.
