Wettelijke verdeling: wie erft wat zonder testament?
Wanneer iemand overlijdt zonder testament, rijst de vraag wie de erfgenamen zijn. De wet regelt dit via de wettelijke verdeling. Deze gids legt helder uit hoe deze regeling werkt, wat de positie van de langstlevende partner is en wat een kindsdeel inhoudt.
De wettelijke verdeling is de standaardregeling die van kracht is wanneer er geen testament is en de overledene een echtgenoot of geregistreerd partner én een of meer kinderen achterlaat. In deze situatie gaan alle bezittingen en schulden van de nalatenschap naar de langstlevende partner. De kinderen ontvangen hun erfdeel niet direct, maar krijgen een geldvordering op de langstlevende partner: het kindsdeel. Deze vordering is in de regel pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende partner, zodat deze financieel ongestoord kan blijven leven.
Wanneer is de wettelijke verdeling van toepassing?
De wettelijke verdeling treedt automatisch in werking wanneer aan de volgende voorwaarden is voldaan:
Er is geen testament (of het testament wijkt hier niet van af).
De overledene laat een echtgenoot of geregistreerd partner achter.
Er zijn een of meer kinderen.
Indien niet aan al deze voorwaarden wordt voldaan—bijvoorbeeld omdat de overledene ongehuwd samenwoonde—is de wettelijke verdeling niet van toepassing. Samenwonende partners erven zonder testament volgens de wet niets van elkaar. Juist voor deze doelgroep is het opstellen van een testament essentieel.
Wat ontvangt de langstlevende partner?
De langstlevende echtgenoot of geregistreerd partner verkrijgt alle bezittingen uit de nalatenschap, maar draagt ook de verantwoordelijkheid voor de schulden. Hierdoor kan de partner in de woning blijven wonen en over het vermogen beschikken, zonder dat de kinderen direct hun erfdeel kunnen opeisen.
De partner en de kinderen erven in principe ieder een gelijk deel. In plaats van een directe uitbetaling aan de kinderen, worden alle goederen toebedeeld aan de langstlevende partner. De kinderen verkrijgen slechts een vordering ter grootte van hun erfdeel.
Wat houdt een kindsdeel in?
Het kindsdeel is het wettelijke erfdeel van een kind. Bij de wettelijke verdeling ontvangt het kind dit deel niet direct in contanten, maar als een geldvordering op de langstlevende ouder. Deze vordering is in beginsel pas opeisbaar bij het overlijden van deze langstlevende ouder.
Er zijn wettelijke uitzonderingen waarbij het kindsdeel eerder opeisbaar wordt, zoals bij een faillissement of wanneer de langstlevende partner in de schuldsanering (WSNP) terechtkomt. Buiten deze situaties blijft de vordering renteloos of rentedragend staan tot het overlijden van de tweede ouder.
Het doel van deze regeling is de financiële bescherming van de langstlevende partner. Als een kind het erfdeel direct zou kunnen opeisen, zou de partner mogelijk de woning moeten verkopen om aan deze verplichting te voldoen. De niet-opeisbaarheid van het kindsdeel voorkomt dit risico.
Hoe is de erfbelasting geregeld?
Hoewel de kinderen hun kindsdeel pas later ontvangen, kan er over de geldvordering al direct erfbelasting verschuldigd zijn. In de praktijk voldoet de langstlevende partner deze belasting namens de kinderen. Dit voorgeschoten bedrag wordt vervolgens in mindering gebracht op de vordering van de kinderen, waardoor deze vordering lager wordt.
Iedere erfgenaam heeft recht op een wettelijke vrijstelling. In 2026 bedraagt deze vrijstelling € 828.035 voor partners en € 26.230 voor kinderen. Erfbelasting is uitsluitend verschuldigd over het bedrag dat deze vrijstelling overstijgt.
Kan men afwijken van de wettelijke verdeling?
Ja. De wettelijke verdeling is het wettelijk uitgangspunt, maar geen verplichting. Afwijken hiervan is mogelijk door het opstellen van een testament. Hierin kunt u bijvoorbeeld afwijkende erfdelen vastleggen, een samenwonende partner als erfgenaam aanwijzen of een executeur benoemen.
Daarnaast heeft de langstlevende partner de bevoegdheid om binnen drie maanden na het overlijden van de erflater de wettelijke verdeling ongedaan te maken (de zogenaamde ongedaanmaking), bijvoorbeeld om fiscale redenen. Het verdient aanbeveling hierover advies in te winnen bij een notaris.
Veelgestelde vragen
Wie erft er als er geen testament is?
Indien er een partner en kinderen zijn, is de wettelijke verdeling van toepassing: de langstlevende partner verkrijgt alle bezittingen en schulden, en de kinderen verkrijgen een vordering (kindsdeel). Indien er geen partner of kinderen zijn, erven overige familieleden volgens de wettelijke rangorde.
Wanneer is het kindsdeel opeisbaar?
In principe pas na het overlijden van de langstlevende ouder. In specifieke situaties, zoals bij faillissement of schuldsanering van deze ouder, is eerdere opeisbaarheid mogelijk.
Erft een samenwonende partner automatisch zonder testament?
Nee. Zonder huwelijk, geregistreerd partnerschap of testament heeft een samenwonende partner volgens het erfrecht geen recht op de nalatenschap. Hiervoor is een testament vereist.
Moeten kinderen erfbelasting betalen over een niet-opeisbaar deel?
Ja, dat is mogelijk. De langstlevende partner voldoet deze belasting doorgaans bij wijze van voorschot en verrekent dit met de vordering van de kinderen.
Heeft u vragen over een nalatenschap zonder testament? Maak een Solace Care-account aan of raadpleeg onze overige gidsen.
