Wettelijke verdeling: wie erft wat zonder testament?
Als iemand overlijdt zonder testament, rijst de vraag wie er erft. De wet regelt dit via de wettelijke verdeling. Deze gids legt helder uit hoe dit werkt, wat de positie van de langstlevende partner is en wat het kindsdeel inhoudt.
De wettelijke verdeling is de standaardregeling wanneer er geen testament is en de overledene een echtgenoot of geregistreerd partner én een of meer kinderen achterlaat. In dit geval gaan alle bezittingen en schulden van de nalatenschap naar de langstlevende partner. De kinderen krijgen hun erfdeel niet direct uitgekeerd, maar ontvangen een geldvordering op de langstlevende partner: het kindsdeel. Deze vordering is in de regel pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende partner, zodat deze ongestoord kan blijven wonen en leven.
Wanneer geldt de wettelijke verdeling?
De wettelijke verdeling treedt automatisch in werking wanneer aan de volgende voorwaarden is voldaan:
Er is geen testament (of het testament wijkt hier niet van af).
De overledene laat een echtgenoot of geregistreerd partner achter.
Er zijn een of meer kinderen.
Voldoet de situatie hier niet aan, bijvoorbeeld omdat partners ongehuwd samenwoonden, dan is de wettelijke verdeling niet van toepassing. Samenwonende partners erven zonder testament wettelijk gezien niet van elkaar. Voor hen is het opstellen van een testament daarom essentieel.
Wat ontvangt de langstlevende partner?
De langstlevende echtgenoot of geregistreerd partner verkrijgt alle bezittingen uit de nalatenschap en neemt tevens alle schulden op zich. Dit zorgt ervoor dat de partner in de woning kan blijven en over het vermogen kan beschikken, zonder dat de kinderen direct hun erfdeel kunnen opeisen.
De partner en de kinderen erven ieder in principe een gelijk deel. In plaats van een directe uitbetaling aan de kinderen, blijft het gehele vermogen echter bij de langstlevende partner. De kinderen verkrijgen louter een geldvordering ter waarde van hun erfdeel.
Wat is een kindsdeel?
Het kindsdeel is het wettelijke erfdeel van een kind. Bij de wettelijke verdeling wordt dit deel niet direct uitgekeerd, maar omgezet in een geldvordering op de langstlevende ouder. Deze vordering is in beginsel pas opeisbaar bij het overlijden van deze langstlevende ouder.
Er geldt een aantal wettelijke uitzonderingen waarbij het kindsdeel wel eerder opeisbaar wordt, zoals bij faillissement of schuldsanering van de langstlevende partner. Buiten deze situaties blijft de vordering openstaan tot het overlijden van de tweede ouder.
Het doel van deze regeling is de financiële bescherming van de langstlevende partner. Als kinderen hun deel direct konden opeisen, zou de partner mogelijk de woning moeten verkopen om aan deze verplichting te voldoen. De niet-opeisbaarheid voorkomt dergelijke scenario's.
Meer over het kindsdeel, het erven van een huis en het verdelen van een erfenis tussen broers en zussen leest u in de aparte gidsen. Een boedelbeschrijving helpt om de nalatenschap eerst in kaart te brengen.
Hoe zit het met de erfbelasting?
Hoewel de kinderen hun kindsdeel pas later ontvangen, kan er wel direct erfbelasting over verschuldigd zijn. In de praktijk schiet de langstlevende partner deze belasting voor. Dit voorgeschoten bedrag wordt vervolgens in mindering gebracht op de vordering van de kinderen, waardoor deze vordering lager uitvalt.
Iedere erfgenaam heeft recht op een belastingvrijstelling. In 2026 bedraagt deze vrijstelling € 828.035 voor een partner en € 26.230 voor een kind. Erfbelasting is enkel verschuldigd over het bedrag dat deze vrijstelling overschrijdt.
Kan men afwijken van de wettelijke verdeling?
Ja. De wettelijke verdeling is de wettelijke standaard, maar geen verplichting. Afwijken hiervan is mogelijk via een testament. Hierin kunt u bijvoorbeeld de erfdelen aanpassen, een samenwonende partner als erfgenaam aanwijzen of een executeur benoemen.
Daarnaast heeft de langstlevende partner de mogelijkheid om de wettelijke verdeling binnen drie maanden na het overlijden ongedaan te maken (de zogenaamde ongedaanmaking), bijvoorbeeld om fiscale redenen. Het is raadzaam hierover advies in te winnen bij een notaris.
Veelgestelde vragen
Wie erft er als er geen testament is?
Indien er een partner en kinderen zijn, is de wettelijke verdeling van toepassing: de langstlevende partner verkrijgt alle bezittingen en de kinderen ontvangen een kindsdeel in de vorm van een geldvordering. Bij het ontbreken van een partner of kinderen erven overige familieleden volgens een wettelijk vastgelegde volgorde.
Wanneer is het kindsdeel opeisbaar?
In de regel pas na het overlijden van de langstlevende ouder. In specifieke situaties, zoals bij faillissement of schuldsanering van de langstlevende partner, kan de vordering eerder worden opgeëist.
Erft een samenwonende partner zonder testament?
Nee. Zonder huwelijk, geregistreerd partnerschap of testament heeft een samenwonende partner geen wettelijk erfrecht. Hiervoor is een testament vereist.
Moeten kinderen erfbelasting betalen over een niet-uitgekeerd kindsdeel?
Ja, dit is mogelijk. De langstlevende partner schiet deze belasting doorgaans voor en verrekent dit met de openstaande vordering van de kinderen.
Heeft u vragen over een erfenis zonder testament? Maak een Solace Care-account aan of lees onze overige gidsen.
