Onterven betekent dat u in een testament vastlegt dat iemand die volgens de wet van u zou erven — een kind, uw echtgenoot, een ander familielid — geen erfgenaam wordt. Dit kan uitsluitend via een testament bij de notaris: mondelinge mededelingen, brieven of een codicil volstaan niet. Onterven is echter niet absoluut. Een onterfd kind behoudt altijd recht op de legitieme portie: de helft van het wettelijke erfdeel, in de vorm van een geldvordering. Een onterfde echtgenoot behoudt wettelijke verzorgingsrechten, zoals het tijdelijke gebruik van de woning. Deze gids legt uit hoe onterven werkt, welke aanspraken de onterfde persoon behoudt en wat hierbij in de praktijk komt kijken.
Hoe onterft u iemand?
De enige juridische weg is een testament. U kunt daarin iemand expliciet uitsluiten (“ik onterf mijn zoon…”) of simpelweg anderen tot erfgenaam benoemen, waardoor de overige personen buiten de erfenis vallen. Een reden opgeven is niet verplicht; een korte, zakelijke toelichting kan latere procedures echter voorkomen — bespreek met de notaris wat in uw situatie raadzaam is. Let op: een bestaand testament blijft van kracht tot u dit herroept. Wilt u een eerdere begunstiging ongedaan maken — bijvoorbeeld na een relatiebreuk of scheiding — dan dient u actief een nieuw testament op te stellen. Door te trouwen, te scheiden of kinderen te krijgen wijzigt uw testament niet automatisch.
Waar behoudt een onterfd kind recht op?
U kunt een kind onterven, maar niet volledig uitsluiten van de waarde van de nalatenschap: het kind behoudt recht op de legitieme portie — de helft van het erfdeel dat het zonder testament zou hebben ontvangen. Dit recht treedt niet automatisch in werking: het kind moet hierop binnen vijf jaar na het overlijden zelf aanspraak maken bij de erfgenamen. De legitieme portie is bovendien een vordering in geld: het geeft geen recht op goederen, een aandeel in de woning of inspraak in de afwikkeling. Indien u een echtgenoot of partner achterlaat, is de geldvordering van het onterfde kind vaak pas opeisbaar na het overlijden van deze langstlevende. Wie een kind onterft, moet er dus rekening mee houden dat er alsnog een geldbedrag naar dit kind gaat — zij het minder, later en zonder zeggenschap. Schenkingen bij leven verkleinen dit bedrag slechts in beperkte mate, aangezien giften kunnen worden meegeteld bij de berekening van de legitieme portie.
Kunt u uw echtgenoot of partner onterven?
Ja — een echtgenoot heeft geen recht op een legitieme portie en kan volledig worden onterfd. De wet laat een onterfde echtgenoot echter niet onverzorgd achter: hij of zij mag in ieder geval zes maanden in de echtelijke woning blijven wonen en kan bij de kantonrechter aanspraak maken op het vruchtgebruik van de woning en inboedel — en indien dit voor de verzorging noodzakelijk is, zelfs van overig vermogen. Voor een samenwonende partner geldt het omgekeerde: deze erft zonder testament sowieso niets, waardoor “onterven” niet aan de orde is — let er wel op dat een oud testament of een begunstiging voor het partnerpensioen na een relatiebreuk van kracht kan blijven.
Wat betekent onterven in de praktijk?
Juridisch is onterven direct te regelen; emotioneel is het complex. Een onterving heeft vrijwel altijd een grote impact en werkt vaak generaties door. Omdat het kind de legitieme portie actief moet opeisen bij de overige erfgenamen (vaak broers en zussen), legt dit de druk direct bij de nabestaanden. Overweeg daarom alternatieven die hetzelfde doel bereiken met minder frictie: iemand een kleiner erfdeel toebedelen in plaats van volledig uitsluiten, bewind instellen bij zorgen over financieel beheer, of een tweetrapsmaking om het vermogen te sturen. Indien u besluit te onterven: leg vast waar uw testament zich bevindt, informeer bij voorkeur de betrokkenen en zorg dat de executeur op de hoogte is van de situatie. Duidelijkheid vooraf voorkomt langdurige procedures achteraf.
Veelgestelde vragen
Kan ik mijn kind volledig onterven?
U kunt een kind uitsluiten als erfgenaam, maar het behoudt recht op de legitieme portie: de helft van het wettelijke erfdeel, in geld — mits het kind hier binnen vijf jaar aanspraak op maakt.
Moet een onterfd kind worden geïnformeerd?
Er bestaat geen wettelijke plicht om iemand tijdens uw leven te informeren. Na het overlijden kan het kind bij het Centraal Testamentenregister nagaan of er een testament is, en heeft het recht op de informatie die nodig is om de legitieme portie te berekenen.
Kan een onterfd kind het testament aanvechten?
Aanvechten kan uitsluitend op beperkte gronden, zoals wilsonbekwaamheid ten tijde van het opstellen. In de praktijk is aanspraak maken op de legitieme portie de gebruikelijke en meest kansrijke weg.
Erft een onterfd kind via de eigen kinderen alsnog?
Nee. Bij onterving geldt geen plaatsvervulling ten gunste van de kleinkinderen, tenzij het testament hen expliciet tot erfgenaam benoemt.
Wilt u uw nalatenschap zorgvuldig regelen en vastleggen? Maak een Solace Care-account aan of lees onze gidsen.
