De legitieme portie is het deel van een erfenis waarop een kind altijd recht heeft, ook als het in een testament is onterfd. Het bedraagt de helft van het wettelijke erfdeel — het deel dat het kind zonder testament gekregen zou hebben — en het is een vordering in geld: een onterfd kind kan dus geld opeisen, maar geen spullen, geen aandeel in het huis en geen inspraak in de afwikkeling. Het recht geldt alleen voor kinderen (en via plaatsvervulling voor kleinkinderen), niet voor een partner, en er zit een harde termijn aan: een kind moet er binnen vijf jaar na het overlijden een beroep op doen, anders vervalt het recht. Deze gids legt uit hoe de legitieme portie wordt berekend, hoe u er aanspraak op maakt en wanneer het bedrag daadwerkelijk opeisbaar is.
Voor wie geldt de legitieme portie?
Alleen kinderen van de overledene hebben een legitieme portie — eigen en geadopteerde kinderen. Is een kind zelf al overleden, dan kunnen diens kinderen via plaatsvervulling samen de legitieme portie van hun ouder inroepen. Een echtgenoot, geregistreerd partner, samenwonende partner, stiefkind of ander familielid heeft géén legitieme portie: zij kunnen volledig onterfd worden (al heeft een echtgenoot wel andere wettelijke rechten, zoals het voortgezet gebruik van de woning). Belangrijk om te weten: de legitieme komt niet vanzelf. Een onterfd kind moet hier zelf, actief, een beroep op doen bij de erfgenamen of de executeur — bij voorkeur schriftelijk en aangetekend, zodat de datum vaststaat.
Hoe berekent u de legitieme portie?
De berekening verloopt in drie stappen. Eerst bepaalt u de legitimaire massa: de waarde van de nalatenschap op de sterfdag, verminderd met bepaalde schulden en vermeerderd met bepaalde giften die de overledene bij leven heeft gedaan — zo kan een ouder de legitieme niet omzeilen door alles vooraf te schenken. Daarna berekent u het wettelijke erfdeel: de massa gedeeld door het aantal erfgenamen dat er zonder testament zou zijn (partner plus kinderen). De legitieme portie is de helft daarvan. Een voorbeeld: een weduwe overlijdt met drie kinderen en een legitimaire massa van € 300.000. Zonder testament zou ieder kind € 100.000 erven. Het onterfde kind heeft dan recht op € 50.000 in geld. Giften aan het onterfde kind zelf worden op dat bedrag in mindering gebracht.
Wanneer is de legitieme portie opeisbaar?
Aanspraak maken en geld ontvangen zijn twee verschillende momenten. De hoofdregel is dat de legitieme portie ten vroegste zes maanden na het overlijden opeisbaar is. Laat de overledene echter een echtgenoot of partner achter, dan ligt dit meestal anders: bij de wettelijke verdeling, of wanneer het testament een zogeheten niet-opeisbaarheidsclausule (artikel 4:82 BW) bevat, kan een onterfd kind de vordering pas opeisen na het overlijden van de langstlevende. Het kind heeft dan wel een vaststaande vordering — en moet daar binnen vijf jaar aanspraak op maken — maar dient op de uitbetaling te wachten. Zo beschermt de wet de verzorgingspositie van de langstlevende partner, analoog aan het reguliere kindsdeel.
Wat te doen als u aanspraak wilt maken op uw legitieme portie?
Stuur de erfgenamen (of de executeur) een schriftelijke verklaring waarin u aanspraak maakt op de legitieme portie, en verzoek om de benodigde informatie voor de berekening ervan. Als legitimaris heeft u recht op inzage in alle relevante stukken, zoals de boedelbeschrijving. Komt u er samen niet uit — bijvoorbeeld over de waardering van de woning of over schenkingen uit het verleden — dan kan een erfrechtadvocaat of mediator uitkomst bieden; de kantonrechter kan zo nodig een beslissing nemen. Houd er rekening mee dat een beroep op uw legitieme portie u geen erfgenaam maakt. U staat buiten de daadwerkelijke afwikkeling en heeft uitsluitend recht op een geldbedrag — dit kan nadelig aanvoelen, maar biedt vaak ook rust.
Veelgestelde vragen
Hoe groot is de legitieme portie?
De helft van het wettelijke erfdeel. Bij twee kinderen en geen partner bedraagt het wettelijke erfdeel de helft van de nalatenschap, waardoor de legitieme portie uitkomt op een kwart.
Binnen welke termijn moet ik de legitieme portie opeisen?
U dient binnen vijf jaar na het overlijden een beroep te doen op de legitieme portie. Na deze termijn vervalt het recht definitief; verlenging is niet mogelijk.
Kan een ouder de legitieme portie omzeilen door vermogen weg te schenken?
Nee. Bepaalde giften worden bij de berekening opgeteld bij de nalatenschap (de legitimaire massa), waardoor schenkingen de legitieme portie niet zomaar kunnen uithollen.
Heb ik als onterfd kind recht op goederen of een deel van het huis?
Nee. De legitieme portie betreft uitsluitend een vordering in geld. U kunt geen aanspraak maken op goederen of inspraak in de verdeling eisen.
Wilt u hulp bij het afwikkelen van een nalatenschap? Maak een Solace Care-account aan of lees onze overige gidsen.
