De legitieme portie is een wettelijk beschermde geldvordering voor kinderen en in bepaalde situaties afstammelingen die daarvoor in de plaats komen. Het uitgangspunt is de helft van het wettelijke erfdeel, berekend over de daarvoor geldende grondslag. U krijgt deze aanspraak niet automatisch en zij geeft geen recht op bepaalde spullen. Laat tijdig beoordelen of u haar kunt inroepen en welke termijn geldt.
Voor wie geldt de legitieme portie?
De regeling is bedoeld voor kinderen en in bepaalde situaties hun afstammelingen. Bij kleinkinderen en plaatsvervulling is de precieze familie- en erfrechtsituatie belangrijk. Een partner heeft geen legitieme portie, maar kan andere beschermingsrechten hebben. Zie Notaris.nl over onterving en onze aparte uitleg over een partner onterven.
Hoe berekent u de legitieme portie?
De berekening verloopt in drie stappen. Eerst bepaalt u de legitimaire massa: de waarde van de nalatenschap op de sterfdag, verminderd met bepaalde schulden en vermeerderd met bepaalde giften die de overledene bij leven heeft gedaan — zo kan een ouder de legitieme niet omzeilen door alles vóór het overlijden weg te schenken. Daarna berekent u het wettelijke erfdeel: de massa gedeeld door het aantal erfgenamen dat er zonder testament zou zijn (partner plus kinderen). De legitieme portie is de helft daarvan. Een voorbeeld: een weduwe overlijdt met drie kinderen en een legitimaire massa van € 300.000. Zonder testament zou ieder kind € 100.000 erven. Het onterfde kind heeft dan recht op € 50.000 in geld. Giften aan het onterfde kind zelf worden op dat bedrag in mindering gebracht.
Wanneer is de legitieme portie opeisbaar?
Aanspraak maken en geld ontvangen zijn twee verschillende momenten. De hoofdregel is dat de legitieme portie ten vroegste zes maanden na het overlijden opeisbaar is. Maar laat de overledene een echtgenoot of partner achter, dan ligt het meestal anders: bij de wettelijke verdeling, of wanneer het testament een zogeheten niet-opeisbaarheidsclausule (artikel 4:82 BW) bevat, kan het onterfde kind het geld pas opeisen na het overlijden van de langstlevende. Het kind heeft dan wel een vaststaande vordering — en moet daar binnen vijf jaar aanspraak op maken — maar moet op de uitbetaling wachten. Zo beschermt de wet de verzorgingspositie van de langstlevende partner, precies zoals bij het reguliere kindsdeel.
Wat kunt u doen als u een beroep wilt doen op uw legitieme?
Stuur de erfgenamen (of de executeur) een schriftelijke verklaring dat u aanspraak maakt op uw legitieme portie, en vraag om de informatie die nodig is om deze te berekenen. Als legitimaris heeft u recht op de stukken die daarvoor nodig zijn, zoals een boedelbeschrijving. Komt u er samen niet uit — bijvoorbeeld over de waardering van de woning of over giften uit het verleden — dan kan een erfrechtadvocaat of mediator ondersteuning bieden; de kantonrechter kan zo nodig beslissingen nemen. Let wel: een beroep doen op uw legitieme maakt u geen erfgenaam. U staat buiten de afwikkeling en heeft uitsluitend recht op het geldbedrag — voor sommigen voelt dat als een nadeel, voor anderen juist als een geruststelling.
Veelgestelde vragen
Hoe groot is de legitieme portie?
De helft van het wettelijke erfdeel. Bij twee kinderen en geen partner is het wettelijke erfdeel de helft van de nalatenschap, en de legitieme dus een kwart.
Uiterlijk binnen vijf jaar na het overlijden, maar een belanghebbende kan eerder een redelijke termijn stellen. Laat een ontvangen brief met een termijn daarom meteen beoordelen en wacht niet zonder meer vijf jaar.
Kan een ouder de legitieme omzeilen door alles weg te schenken?
Nee. Bepaalde giften worden bij de berekening opgeteld bij de nalatenschap (de legitimaire massa), zodat schenken de legitieme niet zomaar uitholt.
Krijg ik als onterfd kind spullen of een deel van het huis?
Nee. De legitieme portie is uitsluitend een vordering in geld. U kunt geen goederen of inspraak in de verdeling claimen.
Lees verder
Kan een kortere termijn gelden dan vijf jaar?
Ja. Artikel 4:85 BW kent ook een redelijke termijn die een belanghebbende kan stellen. Dat komt terug in deze uitspraak op Overheid.nl over een eerder gestelde termijn. Een beroep doen op de legitieme, het bedrag berekenen en betaling verlangen zijn afzonderlijke stappen. Laat de brieven en het testament tijdig beoordelen.
Welke informatie verzamelt u voor advies?
Overlijdensdatum en uw relatie tot de overledene.
Testament en brieven van erfgenamen of executeur.
Iedere genoemde reactietermijn en bewijs van ontvangst.
Beschikbare informatie over bezittingen, schulden en relevante giften.
Een overzicht van eerdere verklaringen die u zelf heeft afgelegd.
Uw eerste vraag kan zijn: “Welke termijn geldt voor mijn aanspraak, en welke verklaring moet ik wanneer aan wie sturen?” Vraag daarna welke stukken nodig zijn voor de berekening. Een internetvoorbeeld is geen vervanging van de beoordeling van uw eigen dossier.
Wilt u hulp bij het overzicht van de praktische stappen? Maak een account aan bij Solace Care. U kunt deze gids en de voorbeelden ook zonder account gebruiken.
