Een wilsverklaring is een document waarin u vastlegt welke medische behandelingen u wél of juist niet wenst, voor het moment dat u dit zelf niet meer kunt communiceren – bijvoorbeeld door een coma, een hersenbloeding of vergevorderde dementie. De bekendste vormen zijn het behandelverbod, de niet-reanimerenverklaring en het schriftelijk euthanasieverzoek. Een wilsverklaring is vormvrij: u mag deze zelf schrijven, mits uw wensen duidelijk zijn geformuleerd en het document is voorzien van uw naam, handtekening en de datum. Het is cruciaal dat u de verklaring bespreekt met uw huisarts én uw naasten, zodat deze op het juiste moment bekend is. Deze gids behandelt de verschillende soorten wilsverklaringen en legt uit hoe u dit praktisch regelt in Nederland.
Welke soorten wilsverklaringen zijn er?
In een behandelverbod legt u vast onder welke omstandigheden u geen (levensverlengende) medische behandelingen meer wenst – bijvoorbeeld wanneer u in een onomkeerbaar coma ligt of niet meer bij bewustzijn zult komen. Artsen dienen een behandelverbod in beginsel te respecteren: behandelen zonder toestemming is niet toegestaan.
In een niet-reanimerenverklaring legt u vast dat u bij een hartstilstand niet gereanimeerd wilt worden. Naast de schriftelijke verklaring bestaat de niet-reanimerenpenning, die u om de nek draagt zodat hulpverleners uw wens ook in acute situaties direct kunnen waarnemen.
In een schriftelijk euthanasieverzoek beschrijft u in welke situatie u de arts verzoekt om euthanasie toe te passen. Belangrijk hierbij: een euthanasieverzoek geeft géén recht op euthanasie. Een arts mag euthanasie uitsluitend uitvoeren binnen de wettelijke zorgvuldigheidseisen en is nooit verplicht om hieraan mee te werken. Juist daarom is het gesprek hierover met uw huisarts essentieel – en dient u het verzoek regelmatig te bespreken en te actualiseren.
Daarnaast kunt u in een wilsverklaring een vertegenwoordiger aanwijzen: degene die namens u met artsen overlegt wanneer u dat zelf niet meer kunt. Uw keuze omtrent orgaandonatie regelt u apart, in het Donorregister.
Hoe stelt u een wilsverklaring op?
Er is geen verplicht formulier. U kunt uw wensen zelf opschrijven, zolang de verklaring duidelijk is en voorzien van naam, datum en handtekening. Veel mensen gebruiken de modelteksten van patiëntenorganisaties of formulieren van hun huisartsenpraktijk als uitgangspunt. Formuleer uw wensen zo concreet mogelijk: "geen kunstmatige beademing als er geen uitzicht is op herstel" is voor een arts bruikbaarder dan een algemene omschrijving. Evalueer de verklaring om de paar jaar en voorzie deze bij elke controle van een nieuwe datum en handtekening – een actuele verklaring heeft in de praktijk meer bewijskracht dan een verouderd document.
Waarom is het gesprek met uw arts zo belangrijk?
Een wilsverklaring is alleen effectief als deze bekend is. Bespreek de verklaring daarom met uw huisarts en verzoek deze op te nemen in uw medisch dossier; de huisarts kan de informatie dan ook delen met bijvoorbeeld de huisartsenpost of het ziekenhuis. Tijdens dit gesprek krijgt de arts een helder beeld van uw intenties, kan hij toelichten wat medisch haalbaar is en stelt hij vast dat de verklaring daadwerkelijk door u is opgesteld. Verstrek ook een kopie aan uw naasten en uw eventuele vertegenwoordiger. Een wilsverklaring die bij niemand bekend is, mist zijn doel.
Wat is het verschil met een levenstestament?
Een wilsverklaring richt zich specifiek op uw medische behandelwensen. Een levenstestament is breder: hierin legt u bij de notaris tevens vast wie uw financiële en persoonlijke belangen behartigt als u wilsonbekwaam wordt, waarbij u uw medische wensen kunt integreren of aanhechten. Veel mensen combineren beide: de wilsverklaring voor de medische afstemming met de arts, het levenstestament voor de algehele regie. Lees meer in onze gids over het levenstestament.
Veelgestelde vragen
Is een wilsverklaring juridisch bindend?
Een behandelverbod moet in beginsel door artsen worden opgevolgd: zonder toestemming mag er niet behandeld worden. Een euthanasieverzoek is daarentegen geen afdwingbaar recht; de arts toetst dit altijd aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen.
Heb ik een notaris nodig voor een wilsverklaring?
Nee. Een zelfgeschreven, gedateerde en ondertekende verklaring is rechtsgeldig. Wilt u echter ook financiële en zakelijke belangen regelen, dan is een notarieel levenstestament de aangewezen weg.
Hoe vaak moet ik mijn wilsverklaring vernieuwen?
Er geldt geen wettelijke termijn, maar het is raadzaam de verklaring om de paar jaar te herbevestigen met een nieuwe datum en handtekening en deze opnieuw met uw huisarts te bespreken, in het bijzonder bij veranderingen in uw gezondheidstoestand.
Waar bewaar ik mijn wilsverklaring?
Thuis op een goed toegankelijke plek, als kopie in het medisch dossier bij uw huisarts, en als kopie bij uw vertegenwoordiger of naasten.
Wilt u uw wensen en documenten centraal bewaren voor uw naasten? Maak een Solace Care-account aan of lees onze overige gidsen.
