Een wilsverklaring is een document waarin u vastlegt welke medische behandelingen u wel of juist niet wilt ondergaan, voor het moment dat u dit zelf niet meer kunt communiceren – bijvoorbeeld door een coma, hersenbloeding of vergevorderde dementie. De bekendste vormen zijn het behandelverbod, de niet-reanimerenverklaring en het schriftelijke euthanasieverzoek. Een wilsverklaring is vormvrij: u mag deze zelf schrijven, mits uw wensen duidelijk zijn geformuleerd en het document is voorzien van uw naam, handtekening en de datum. Cruciaal is dat u deze verklaring bespreekt met uw huisarts én uw naasten, zodat men op het juiste moment op de hoogte is. Deze gids behandelt de verschillende soorten wilsverklaringen en legt uit hoe u dit in Nederland praktisch regelt.
Welke soorten wilsverklaringen zijn er?
In een behandelverbod legt u vast onder welke omstandigheden u geen (levensverlengende) medische behandelingen meer wenst – bijvoorbeeld bij een onomkeerbaar coma of wanneer u niet meer bij bewustzijn zult komen. Artsen dienen een behandelverbod in beginsel te respecteren: behandelen zonder toestemming is niet toegestaan.
In een niet-reanimerenverklaring legt u vast dat u bij een hartstilstand niet gereanimeerd wilt worden. Naast de schriftelijke verklaring bestaat de niet-reanimerenpenning, die u om uw nek draagt zodat hulpverleners uw wens ook in acute situaties direct zien.
In een schriftelijk euthanasieverzoek beschrijft u in welke situatie u een arts zou verzoeken om euthanasie toe te passen. Belangrijk: een euthanasieverzoek geeft geen recht op euthanasie. Een arts mag euthanasie uitsluitend uitvoeren binnen de wettelijke zorgvuldigheidseisen en is nooit verplicht hieraan mee te werken. Juist daarom is de dialoog met uw huisarts hierover essentieel, evenals het regelmatig bespreken en actualiseren van het verzoek.
Daarnaast kunt u in een wilsverklaring een vertegenwoordiger aanwijzen die namens u met artsen overlegt als u daartoe zelf niet meer in staat bent. Uw keuze voor orgaandonatie regelt u apart, in het Donorregister.
Hoe stelt u een wilsverklaring op?
Er is geen verplicht format. U kunt uw wensen zelf opschrijven, zolang de verklaring duidelijk is en voorzien van uw naam, datum en handtekening. Veel mensen gebruiken de modelteksten van patiëntenorganisaties of formulieren van hun huisartsenpraktijk als basis. Formuleer uw wensen zo concreet mogelijk: "geen kunstmatige beademing bij het ontbreken van uitzicht op herstel" is voor een arts beter hanteerbaar dan een algemene formulering. Herzie de verklaring om de paar jaar en voorzie deze bij elke controle van een nieuwe datum en handtekening – een actuele verklaring heeft in de praktijk meer gewicht dan een verouderd document.
Waarom is het gesprek met uw arts essentieel?
Een wilsverklaring is alleen effectief als deze bekend is. Bespreek de verklaring daarom met uw huisarts en verzoek om opname in uw medisch dossier; de huisarts kan deze dan delen met bijvoorbeeld de huisartsenpost of het ziekenhuis. Tijdens dit gesprek krijgt de arts een helder beeld van uw intenties, kan hij toelichten wat medisch haalbaar is en weet hij dat de verklaring daadwerkelijk van u afkomstig is. Verstrek ook een kopie aan uw naasten en uw eventuele vertegenwoordiger. Een wilsverklaring waarvan niemand weet, kan niet worden nageleefd.
Wat is het verschil met een levenstestament?
Een wilsverklaring richt zich uitsluitend op uw medische behandelwensen. Een levenstestament is breder: hierin regelt u via de notaris ook wie uw financiële en persoonlijke belangen behartigt als u wilsonbekwaam wordt. U kunt uw medische wensen hierin opnemen of eraan toevoegen. Veel mensen combineren beide: de wilsverklaring voor de medische afstemming met de arts, en het levenstestament voor de algehele regie. Lees meer in onze gids over het levenstestament.
Veelgestelde vragen
Is een wilsverklaring juridisch bindend?
Een behandelverbod moet in beginsel door artsen worden opgevolgd: behandelen zonder toestemming is niet toegestaan. Een euthanasieverzoek is daarentegen geen afdwingbaar recht; de arts toetst dit altijd aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen.
Heb ik een notaris nodig voor een wilsverklaring?
Nee. Een zelfgeschreven, gedateerde en ondertekende verklaring is rechtsgeldig. Indien u ook financiële en zakelijke belangen wilt regelen, is een notarieel levenstestament de aangewezen route.
Hoe vaak moet ik mijn wilsverklaring vernieuwen?
Er geldt geen wettelijke termijn, maar het is raadzaam de verklaring om de paar jaar te herbevestigen met een nieuwe datum en handtekening, en deze opnieuw met uw huisarts te bespreken, zeker bij veranderingen in uw gezondheidstoestand.
Waar bewaar ik mijn wilsverklaring?
Thuis op een gemakkelijk vindbare plek, een kopie in het dossier van uw huisarts, en een kopie bij uw vertegenwoordiger of naasten.
Wilt u uw wensen en documenten centraal bewaren voor uw naasten? Maak een Solace Care-account aan of lees onze overige gidsen.
