Een wilsverklaring is een document waarin je opschrijft welke medische behandelingen je wél of juist niet wilt, voor het moment dat je dat zelf niet meer kunt vertellen – bijvoorbeeld door een coma, een hersenbloeding of vergevorderde dementie. De bekendste vormen zijn het behandelverbod, de niet-reanimerenverklaring en het schriftelijk euthanasieverzoek. Een wilsverklaring heeft geen verplichte vorm: je mag hem zelf schrijven, als er maar duidelijk in staat wat je wilt, met je naam, handtekening en datum. Het allerbelangrijkste is dat je de verklaring bespreekt met je huisarts én je naasten, zodat hij op het juiste moment bekend is. Deze gids loopt de soorten wilsverklaringen langs en legt uit hoe je het praktisch regelt in Nederland.
Welke soorten wilsverklaringen zijn er?
In een behandelverbod leg je vast onder welke omstandigheden je geen (levensverlengende) medische behandelingen meer wilt – bijvoorbeeld als je in een onomkeerbaar coma ligt of niet meer bij bewustzijn zult komen. Een behandelverbod moeten artsen in beginsel respecteren: behandelen zonder toestemming mag niet.
In een niet-reanimerenverklaring bepaal je dat je bij een hartstilstand niet gereanimeerd wilt worden. Naast de schriftelijke verklaring bestaat de niet-reanimerenpenning, die je om je nek draagt zodat hulpverleners je wens ook in een acute situatie kunnen zien.
In een schriftelijk euthanasieverzoek beschrijf je in welke situatie je zou willen dat een arts je helpt te sterven. Belangrijk om te weten: een euthanasieverzoek is géén recht op euthanasie. Een arts mag euthanasie alleen uitvoeren binnen de wettelijke zorgvuldigheidseisen en is nooit verplicht eraan mee te werken. Juist daarom is het gesprek met je huisarts hierover essentieel – en moet je het verzoek regelmatig opnieuw bespreken en actueel houden.
Daarnaast kun je in een wilsverklaring een vertegenwoordiger aanwijzen: degene die namens jou met artsen overlegt als jij dat niet kunt. Je orgaandonatiekeuze regel je apart, in het Donorregister.
Hoe stel je een wilsverklaring op?
Er is geen verplicht formulier. Je kunt zelf schrijven wat je wensen zijn, zolang de verklaring duidelijk is en voorzien van naam, datum en handtekening. Veel mensen gebruiken de voorbeeldteksten van patiëntenorganisaties of de formulieren van hun huisartsenpraktijk als vertrekpunt. Schrijf zo concreet mogelijk: "geen kunstmatige beademing als er geen zicht op herstel is" is bruikbaarder voor een arts dan een algemene formulering. Herlees de verklaring om de paar jaar en zet er bij elke controle opnieuw een datum en handtekening onder – een recente verklaring weegt in de praktijk zwaarder dan een vergeelde uit een la.
Waarom is het gesprek met je arts zo belangrijk?
Een wilsverklaring werkt alleen als hij bekend is. Bespreek hem daarom met je huisarts en vraag of hij in je medisch dossier wordt opgenomen; de huisarts kan hem dan ook delen met bijvoorbeeld de huisartsenpost of het ziekenhuis. In het gesprek hoort de arts wat je precies bedoelt, kan hij vertellen wat medisch reëel is en weet hij straks dat de verklaring werkelijk van jou komt. Geef ook je naasten en je eventuele vertegenwoordiger een kopie. Een wilsverklaring die niemand kent, helpt niemand.
Wat is het verschil met een levenstestament?
Een wilsverklaring gaat over je medische behandelwensen. Een levenstestament is breder: daarin regel je bij de notaris ook wie je financiële en persoonlijke zaken behartigt als je wilsonbekwaam wordt, en je kunt je medische wensen erin opnemen of eraan hechten. Veel mensen combineren beide: de wilsverklaring voor het medische gesprek met de arts, het levenstestament voor de volledige regie. Lees meer in onze gids over het levenstestament.
Veelgestelde vragen
Is een wilsverklaring juridisch bindend?
Een behandelverbod moeten artsen in beginsel volgen: zonder toestemming mag niet worden behandeld. Een euthanasieverzoek is daarentegen geen afdwingbaar recht; de arts toetst altijd aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen.
Heb ik een notaris nodig voor een wilsverklaring?
Nee. Een zelfgeschreven, gedateerde en ondertekende verklaring is geldig. Wil je ook financiële en persoonlijke zaken regelen, dan is een notarieel levenstestament wel de aangewezen route.
Hoe vaak moet ik mijn wilsverklaring vernieuwen?
Er staat geen wettelijke termijn voor, maar herbevestig hem elke paar jaar met een nieuwe datum en handtekening en bespreek hem opnieuw met je huisarts, zeker als je gezondheid verandert.
Waar bewaar ik mijn wilsverklaring?
Thuis op een vindbare plek, een kopie bij je huisarts in het medisch dossier, en een kopie bij je vertegenwoordiger of naasten.
Wil je je wensen en documenten op één plek bewaren voor je naasten? Maak een Solace Care-account aan of lees meer gidsen.
