Nalatenschap afwikkelen: hoe pak je het aan?
Als je net iemand hebt verloren, komt er een hoop op je af: niet alleen het afscheid, maar ook het regelen van alles wat de overledene nalaat. Dat heet de nalatenschap afwikkelen. Het klinkt formeel, maar het is gewoon een reeks stappen die je rustig kunt doorlopen. Deze gids zet ze op een rij.
Een nalatenschap afwikkelen betekent dat je in kaart brengt wat iemand nalaat (bezittingen en schulden), de erfgenamen vaststelt, de zaken regelt en de erfenis uiteindelijk verdeelt. In grote lijnen doorloop je deze stappen: erfgenamen vaststellen, eventueel een verklaring van erfrecht regelen, de boedel in kaart brengen, schulden afhandelen, erfbelasting regelen en ten slotte verdelen. Je hoeft dit niet in één keer te doen, en zeker niet alleen.
Stap 1: Stel vast wie de erfgenamen zijn
Eerst bepaal je wie er erven. Is er een testament? Dan staat daarin wie de erfgenamen zijn. Een notaris kan dit controleren via het Centraal Testamentenregister.
Is er geen testament, dan geldt de wettelijke verdeling. De erfenis gaat dan naar de naaste familie in een vaste volgorde: eerst de partner en de kinderen, daarna ouders, broers en zussen, enzovoort.
Stap 2: Regel een verklaring van erfrecht (als die nodig is)
Banken, verzekeraars en het Kadaster vragen vaak om een verklaring van erfrecht: een notariële akte die vastlegt wie de erfgenamen zijn en wie namens hen mag handelen. Je hebt hem meestal nodig bij een groter banksaldo of als de overledene een huis of grond op naam had.
In eenvoudige situaties, bijvoorbeeld bij een langstlevende partner zonder testament en een beperkt saldo, vragen veel banken alleen een uittreksel uit de overlijdensakte. Vraag het bij de bank na voordat je kosten maakt bij de notaris.
Stap 3: Breng de boedel in kaart
Nu maak je een overzicht van alles wat de overledene nalaat:
Bezittingen — bankrekeningen, spaargeld, een huis, een auto, beleggingen, waardevolle spullen.
Schulden — een hypotheek, leningen, openstaande rekeningen, belastingschulden.
Lopende zaken — abonnementen, verzekeringen en contracten die moeten worden opgezegd of overgezet.
Dit overzicht heb je nodig om te bepalen of de nalatenschap positief is (meer bezittingen dan schulden) of niet. Dat is belangrijk voor de volgende keuze.
Stap 4: Kies hoe je de erfenis aanvaardt
Voordat je verdergaat, maakt iedere erfgenaam een keuze. Je kunt de erfenis zuiver aanvaarden (je krijgt alles, maar je bent ook aansprakelijk voor eventuele schulden, ook met je eigen geld), beneficiair aanvaarden (je aanvaardt alleen als er na de schulden iets overblijft, zo bescherm je je eigen vermogen) of verwerpen (je doet helemaal afstand).
Twijfel je over schulden? Dan is beneficiair aanvaarden vaak de veilige keuze. Wees voorzichtig met spullen meenemen of rekeningen betalen voordat je een keuze maakt, want dat kan gelden als zuiver aanvaarden.
Stap 5: Handel de schulden af
Voordat je de erfenis verdeelt, betaal je eerst de schulden en de kosten van de afwikkeling (zoals de uitvaart en de notaris). Pas wat daarna overblijft, wordt verdeeld onder de erfgenamen.
Heb je beneficiair aanvaard? Dan geldt een wettelijke procedure (de vereffening) om de schuldeisers netjes te voldoen.
Stap 6: Regel de erfbelasting
Over wat je erft, kan erfbelasting verschuldigd zijn. Iedere erfgenaam heeft een vrijstelling; pas boven dat bedrag betaal je. Voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 is de aangiftetermijn verlengd naar 20 maanden na de overlijdensdatum (was 8 maanden). Je hebt dus meer tijd dan vroeger.
Stap 7: Verdeel de nalatenschap
Als de schulden zijn betaald en de belasting is geregeld, verdeel je wat overblijft volgens het testament of de wettelijke verdeling. Leg de afspraken vast, zeker als er een huis of waardevolle bezittingen bij zijn. Een notaris kan helpen om de verdeling formeel vast te leggen.
Hoe houd je het overzicht?
Een nalatenschap afwikkelen is vooral veel losse taken bij veel verschillende organisaties, vaak over een lange periode. Het helpt om alles op één plek bij te houden: welke stappen je hebt gedaan, wat je hebt aangevraagd en wat nog openstaat.
Je hoeft dit niet uit je hoofd te doen. Solace Care helpt je de stappen en organisaties op je eigen tempo bij te houden, zodat je niets vergeet.
Veelgestelde vragen
Heb ik een notaris nodig om een nalatenschap af te wikkelen?
Niet altijd. Voor een verklaring van erfrecht of bij onroerend goed wel. Bij een eenvoudige nalatenschap met een langstlevende partner kan het soms zonder.
Wat als de schulden hoger zijn dan de bezittingen?
Dan kun je beneficiair aanvaarden of de erfenis verwerpen. Zo voorkom je dat je met je eigen geld voor schulden moet opdraaien.
Hoe lang duurt het afwikkelen van een nalatenschap?
Dat varieert sterk: van enkele maanden bij een eenvoudige situatie tot meer dan een jaar bij meerdere erfgenamen, onroerend goed of een onderneming.
Wanneer moet de erfbelasting betaald zijn?
Voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 moet de aangifte binnen 20 maanden na de overlijdensdatum binnen zijn.
Hulp nodig bij het regelen na een overlijden? Maak een Solace Care-account aan of lees meer gidsen.
