Een levenstestament is een notariële akte waarin u vastlegt wie uw financiële, medische en persoonlijke zaken regelt als u dat zelf niet meer kunt, bijvoorbeeld door dementie, een beroerte of een ongeluk. Anders dan een gewoon testament, dat pas werkt ná uw overlijden, geldt een levenstestament juist tijdens uw leven. U benoemt een vertrouwenspersoon, de vertegenwoordiger, en geeft die persoon instructies. U stelt het op bij de notaris; een zelfgeschreven briefje is voor banken niet genoeg.
Zo houdt u zelf de regie, ook als u wilsonbekwaam wordt. Regelt u niets, dan benoemt de kantonrechter iemand voor u. Deze gids legt uit wat er in een levenstestament staat, wat het kost, wat de nadelen zijn en hoe u zich voorbereidt op het gesprek met de notaris.
Wat is het verschil tussen een levenstestament en een testament?
De namen lijken op elkaar, maar de documenten doen iets heel anders. In een testament bepaalt u wat er met uw nalatenschap gebeurt ná uw overlijden: wie erft, wie executeur wordt en hoe de verdeling loopt. Een levenstestament werkt tijdens uw leven en regelt juist de periode waarin u zelf niet meer kunt beslissen. Het vervalt op het moment dat u overlijdt; vanaf dat moment geldt het testament.
Veel mensen stellen beide documenten tegelijk op bij dezelfde notaris, omdat ze samen de hele lijn dekken: van wilsonbekwaamheid tot en met de afwikkeling van de erfenis. Dat is meestal ook goedkoper dan twee losse afspraken.
Wat regelt u in een levenstestament?
De kern is een volmacht: u wijst één of meer vertrouwenspersonen aan die namens u mogen handelen, en u legt vast wát zij mogen en wat niet. Volgens de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie gaat het om drie gebieden.
Financiële en zakelijke belangen. Betalingen doen, uw administratie voeren, uw woning verkopen of verhuren, schenkingen doen aan kinderen, belastingaangifte doen en uw onderneming voortzetten. Voor financiële zaken accepteren banken alleen een notarieel levenstestament of een notariële volmacht.
Medische wensen. De keuze om wel of geen behandeling te ondergaan, of u gereanimeerd wilt worden, en wie namens u met artsen mag overleggen.
Persoonlijke wensen. Waar u wilt wonen als thuis niet meer gaat, wat er met uw huisdieren moet gebeuren en hoe er met uw digitale accounts moet worden omgegaan.
Wie wijst u aan als vertegenwoordiger?
U kunt iedereen aanwijzen die u vertrouwt: uw partner, een van uw kinderen, een goede vriend of de buurman. Mensen die getrouwd zijn of samenwonen wijzen vaak elkaar aan, maar dat hoeft niet.
U kunt één persoon alles laten regelen, of taken verdelen: iemand voor de financiën en iemand anders voor medische en persoonlijke zaken. Houd er wel rekening mee dat zowel banken als artsen maar één contactpersoon willen. Denk ook aan een opvolger, voor het geval uw vertegenwoordiger de taak later niet meer kan doen.
Moet u een toezichthouder benoemen?
Het hoeft niet, maar het is verstandig. In het levenstestament kunt u afspreken wie toezicht houdt op de vertegenwoordiger. Toezicht klinkt zwaar; in de praktijk gaat het om regelmatig overleg tussen de toezichthouder en de andere kinderen of naasten.
De toezichthouder kan bijvoorbeeld letten op onverwachte of hoge uitgaven, controleren of de vertegenwoordiger voldoende rekening houdt met uw wensen, en de andere naasten informeren. Dat houdt iedereen betrokken en verkleint de kans op financieel misbruik, dat binnen families vaker voorkomt dan mensen denken. U kunt een ander kind, een bekende of een professional benoemen.
Wat gebeurt er als u géén levenstestament heeft?
Wordt u wilsonbekwaam zonder levenstestament of notariële volmacht, dan bepaalt de wet wat er gebeurt. De kantonrechter benoemt dan iemand die uw belangen behartigt, via een van drie maatregelen:
Bewind — de bewindvoerder beslist over uw financiën.
Mentorschap — de mentor beslist over uw verzorging en behandeling.
Curatele — voor wie financiële én persoonlijke zaken niet zelf kan regelen en voor wie bewind of mentorschap niet genoeg is. Wie onder curatele staat, is handelingsonbekwaam.
Het verzoek kan worden ingediend door uzelf, uw partner, familieleden tot in de vierde graad, het Openbaar Ministerie of de instelling die u verzorgt. Een advocaat is daarvoor niet nodig, zo staat op Rijksoverheid.nl.
Dit is een werkbare route, maar het is niet uw keuze. De rechter benoemt iemand, de bewindvoerder legt jaarlijks verantwoording af, en het duurt langer. Dat is precies wat een levenstestament voorkomt.
Wat kost een levenstestament?
Notaristarieven zijn vrij, dus de prijs verschilt per kantoor en per situatie. Volgens de Consumentenbond kost een levenstestament tussen de € 399 en € 1.075; bij een notaris op kantoor betaalt u gemiddeld rond de € 675, terwijl online trajecten met notariële afwikkeling beginnen vanaf ongeveer € 399. Voor partners die allebei een levenstestament laten opstellen gelden vaak voordeligere combinatietarieven.
Vraag altijd vooraf een offerte en vergelijk twee of drie kantoren; het prijsverschil voor hetzelfde werk kan honderden euro's zijn. Een volledige uitsplitsing staat in onze gids over de kosten van een levenstestament.
Kunt u een levenstestament zonder notaris regelen?
In theorie mag u zelf een volmacht schrijven. In de praktijk loopt u daarmee vast op het moment dat het ertoe doet. Banken accepteren voor financiële zaken alleen een notarieel levenstestament of een notariële volmacht, en juist de bank is meestal de eerste partij waar uw vertegenwoordiger mee te maken krijgt.
Er is nog een reden waarom de notaris nodig is. De notaris controleert of u wilsbekwaam bent op het moment dat u tekent, en legt dat vast. Daardoor kan achteraf geen discussie ontstaan over de vraag of u de akte wel begreep. Bij een zelfgeschreven volmacht ontbreekt die vaststelling, en dat is precies waar familieconflicten beginnen.
Is er een voorbeeld of checklist voor een levenstestament?
Er bestaat geen invulbaar standaardformulier, omdat elk levenstestament maatwerk is. Wel kunt u zich kosteloos voorbereiden.
De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie stelt een gratis Checklist Levenstestament beschikbaar op notaris.nl. Die vult u thuis in en neemt u mee naar de afspraak. Dat scheelt gesprekstijd bij de notaris, en gesprekstijd is waar u voor betaalt.
Wat zijn de nadelen van een levenstestament?
Een eerlijk antwoord: er zijn er een paar, en ze zijn de moeite van het overwegen waard.
Het kost geld, en u betaalt opnieuw als u het later wilt wijzigen. U geeft iemand vergaande bevoegdheden over uw geld, en een te ruim geformuleerde volmacht kan worden misbruikt — daarom is de toezichthouder zo nuttig. Een te krap geformuleerde volmacht levert het omgekeerde probleem op: de bank weigert de handeling en uw vertegenwoordiger staat alsnog met lege handen. En het document werkt alleen als mensen weten dat het bestaat en waar het ligt.
Daar staat tegenover dat het alternatief, een gang naar de kantonrechter, trager en formeler is en dat u dan niets meer te kiezen heeft.
Levenstestament en dementie: wanneer is het te laat?
Dit is de vraag die het vaakst te laat wordt gesteld. U kunt alleen een levenstestament opstellen zolang u wilsbekwaam bent: zolang u begrijpt wat u vastlegt en wat de gevolgen zijn. De notaris toetst dat en kan weigeren als die twijfelt.
Een diagnose dementie betekent niet automatisch dat het niet meer kan. In een vroeg stadium is iemand vaak nog goed in staat de gevolgen te overzien. Maar het venster wordt kleiner, niet groter. Speelt er een diagnose in de familie, maak dan eerder een afspraak dan u van plan was.
Wordt een levenstestament geregistreerd?
De notaris kan uw levenstestament inschrijven in het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR). Daarvoor moet u toestemming geven; inschrijving is niet verplicht.
Het CLTR legt alleen vast wie een levenstestament heeft gemaakt, wanneer en bij welke notaris. De inhoud staat er niet in. Alleen notarissen kunnen het register raadplegen. Wilt u weten of iemand een levenstestament heeft, dan gaat dat dus via een notaris.
De notaris bewaart de akte zelf en geeft u een of meer afschriften mee. Denk na over wie er een krijgt: uw vertegenwoordiger, de bank (alleen het financiële deel) en uw huisarts (alleen het medische deel). Vertel de mensen om u heen dat het bestaat.
Veelgestelde vragen
Vanaf welke leeftijd is een levenstestament zinvol?
Er is geen leeftijdsgrens. Wilsonbekwaamheid kan iedereen overkomen, ook jong, door een ongeluk of ziekte. De meeste mensen regelen het rond hun pensioen, maar eerder kan ook.
Heeft een alleenstaande een levenstestament nodig?
Juist wél. Zonder partner is er niemand die vanzelfsprekend namens u optreedt, en de kans dat de kantonrechter eraan te pas moet komen is groter.
Kan ik mijn levenstestament later aanpassen?
Ja. Zolang u wilsbekwaam bent, kunt u het bij de notaris wijzigen of herroepen. U betaalt dan opnieuw notariskosten.
Zijn de kosten van een levenstestament aftrekbaar?
Nee. De notariskosten voor een levenstestament zijn privékosten en niet aftrekbaar in de aangifte inkomstenbelasting.
Is een levenstestament hetzelfde als een wilsverklaring?
Nee. Een wilsverklaring gaat specifiek over medische behandelwensen, zoals een behandelverbod. In een levenstestament kunt u medische wensen opnemen, maar het is breder: het regelt ook uw financiën en persoonlijke zaken. Wijzigen uw medische wensen, bespreek dat dan met uw huisarts — daarvoor hoeft u niet terug naar de notaris.
Wilt u hulp bij het praktische rond toekomstplanning en nalatenschap? Maak een Solace Care-account aan of lees meer gidsen.
