De legitieme portie is het deel van een erfenis waarop een kind altijd recht heeft, ook als het in een testament is onterfd. Het bedraagt de helft van het wettelijke erfdeel — het deel dat het kind zonder testament gekregen zou hebben — en het is een vordering in geld: een onterfd kind kan dus geld opeisen, maar geen spullen, geen aandeel in het huis en geen inspraak in de afwikkeling. Het recht geldt alleen voor kinderen (en via plaatsvervulling voor kleinkinderen), niet voor een partner, en er zit een harde termijn aan: een kind moet er binnen vijf jaar na het overlijden een beroep op doen, anders vervalt het recht. Deze gids legt uit hoe de legitieme portie wordt berekend, hoe je er aanspraak op maakt en wanneer het bedrag daadwerkelijk opeisbaar is.
Voor wie geldt de legitieme portie?
Alleen kinderen van de overledene hebben een legitieme portie — eigen en geadopteerde kinderen. Is een kind zelf al overleden, dan kunnen zijn of haar kinderen via plaatsvervulling samen de legitieme van hun ouder inroepen. Een echtgenoot, geregistreerd partner, samenwonende partner, stiefkind of ander familielid heeft géén legitieme portie: die kunnen volledig onterfd worden (al heeft een echtgenoot wel andere wettelijke rechten, zoals het voortgezet gebruik van de woning). Belangrijk om te weten: de legitieme komt niet vanzelf. Een onterfd kind moet er zelf, actief, een beroep op doen bij de erfgenamen of de executeur — het liefst schriftelijk en aangetekend, zodat de datum vaststaat.
Hoe bereken je de legitieme portie?
De berekening gaat in drie stappen. Eerst bepaal je de legitimaire massa: de waarde van de nalatenschap op de sterfdag, verminderd met bepaalde schulden en verméérderd met bepaalde giften die de overledene bij leven heeft gedaan — zo kan een ouder de legitieme niet omzeilen door alles vóór zijn dood weg te schenken. Daarna bereken je het wettelijke erfdeel: de massa gedeeld door het aantal erfgenamen dat er zonder testament zou zijn (partner plus kinderen). De legitieme portie is de helft daarvan. Een voorbeeld: een weduwe overlijdt met drie kinderen en een legitimaire massa van € 300.000. Zonder testament zou ieder kind € 100.000 erven. Het onterfde kind heeft dan recht op € 50.000 in geld. Giften aan het onterfde kind zelf worden op dat bedrag in mindering gebracht.
Wanneer is de legitieme portie opeisbaar?
Aanspraak maken en geld ontvangen zijn twee verschillende momenten. De hoofdregel is dat de legitieme portie ten vroegste zes maanden na het overlijden opeisbaar is. Maar laat de overledene een echtgenoot of partner achter, dan ligt het meestal anders: bij de wettelijke verdeling, of wanneer het testament een zogeheten niet-opeisbaarheidsclausule (artikel 4:82 BW) bevat, kan het onterfde kind zijn geld pas opeisen na het overlijden van de langstlevende. Het kind heeft dan wel een vaststaande vordering — en moet daar binnen vijf jaar aanspraak op maken — maar moet op de uitbetaling wachten. Zo beschermt de wet de verzorgingspositie van de langstlevende partner, precies zoals bij het gewone kindsdeel.
Wat kun je doen als je een beroep wilt doen op je legitieme?
Stuur de erfgenamen (of de executeur) een schriftelijke verklaring dat je aanspraak maakt op je legitieme portie, en vraag om de informatie die nodig is om die te berekenen. Als legitimaris heb je recht op inzage in de stukken die daarvoor nodig zijn, zoals een boedelbeschrijving. Komen jullie er niet uit — over de waardering van het huis, over giften uit het verleden — dan kan een erfrechtadvocaat of mediator helpen; de kantonrechter kan zo nodig knopen doorhakken. En bedenk: een beroep doen op je legitieme maakt je géén erfgenaam. Je staat buiten de afwikkeling en hebt alleen recht op je geldbedrag — voor sommigen voelt dat als een nadeel, voor anderen juist als rust.
Veelgestelde vragen
Hoe groot is de legitieme portie?
De helft van het wettelijke erfdeel. Bij twee kinderen en geen partner is het wettelijke erfdeel de helft van de nalatenschap, en de legitieme dus een kwart.
Hoe lang heb ik om mijn legitieme portie op te eisen?
Je moet binnen vijf jaar na het overlijden een beroep doen op de legitieme. Daarna vervalt het recht definitief — verlenging is niet mogelijk.
Kan een ouder de legitieme omzeilen door alles weg te schenken?
Nee. Bepaalde giften worden bij de berekening opgeteld bij de nalatenschap (de legitimaire massa), zodat schenken de legitieme niet zomaar uitholt.
Krijg ik als onterfd kind spullen of een deel van het huis?
Nee. De legitieme portie is uitsluitend een vordering in geld. Je kunt geen goederen of inspraak in de verdeling claimen.
Wil je hulp bij het regelen van een nalatenschap? Maak een Solace Care-account aan of lees meer gidsen.
