Een uitvaart zonder kerk is een afscheid zonder religieuze dienst. De Nederlandse wet stelt geen enkele eis aan wie de plechtigheid leidt — nabestaanden mogen het zelf doen. Wat de wet wél voorschrijft, is de timing: begraven of cremeren mag niet eerder dan 36 uur na het overlijden en moet uiterlijk op de zesde werkdag gebeuren. En het uitgangspunt van de Wet op de lijkbezorging is helder: de uitvaart volgt de wens van de overledene.
Deze gids gaat over wat een humanistische of niet-religieuze uitvaart in Nederland inhoudt, wie de plechtigheid mag leiden, wat de termijnen zijn en waar u op moet letten bij de kosten.
Wat is een humanistische uitvaart?
Een humanistische uitvaart is een afscheid zonder religieus kader, waarin het geleefde leven centraal staat in plaats van een geloofsovertuiging. Mensen gebruiken ook termen als niet-religieuze uitvaart of uitvaart zonder kerk. Praktisch komt het op hetzelfde neer.
Alles buiten de plechtigheid verloopt identiek aan een religieuze uitvaart: de aangifte van overlijden, het vervoer, de kist, de begrafenis of crematie. Alleen de inhoud van het samenzijn bepaalt u zelf.
De wet ondersteunt dat uitgangspunt uitdrukkelijk. Artikel 18 van de Wet op de lijkbezorging bepaalt dat de lijkbezorging geschiedt overeenkomstig de wens of de vermoedelijke wens van de overledene, tenzij dat redelijkerwijs niet gevergd kan worden. Wie niet gelovig was, hoeft dus geen uitzondering aan te vragen — die wens is het vertrekpunt.
Wie mag de plechtigheid leiden?
Er bestaat geen vergunning, diploma of registratie voor. Een familielid kan de plechtigheid leiden, en nabestaanden mogen zelfs de hele uitvaart zonder uitvaartondernemer regelen.
Wilt u begeleiding, dan levert het Humanistisch Verbond al sinds 1946 humanistische uitvaartsprekers. Sinds januari 2024 zit die dienst weer binnen het Verbond zelf. De sprekers zijn opgeleide vrijwilligers die door het hele land werken, en de vergoeding wordt bewust laag gehouden — rond de €250 — zodat een passend afscheid voor iedereen bereikbaar blijft. Vraag bij aanmelding naar het actuele tarief en naar de voorwaarden.
Daarnaast werken er veel zelfstandige uitvaartsprekers en ritueelbegeleiders. Ook daarvoor geldt geen wettelijke eis, dus vraag naar ervaring en naar een voorbeeld van eerder werk.
Welke termijnen gelden er?
Dit is het punt waarop Nederland afwijkt van de meeste landen, want er is zowel een minimum als een maximum.
Artikel 16 van de Wet op de lijkbezorging bepaalt dat begraving of crematie niet eerder plaatsvindt dan 36 uur na het overlijden, en uiterlijk op de zesde werkdag na het overlijden. Weekenden en officiële feestdagen tellen niet mee als werkdag.
In de praktijk betekent dat meer ruimte dan mensen denken. De uitvaart hoeft nooit eerder dan de achtste dag na het overlijden plaats te vinden, en als er twee weekenden tussen vallen kan het oplopen tot ongeveer tien dagen — rond Kerst of Pasen zelfs tot een dag of twaalf, zonder dat u uitstel hoeft aan te vragen.
Wilt u ervan afwijken, dan kan de burgemeester van de gemeente waar het lichaam zich bevindt een andere termijn stellen, na een arts te hebben gehoord. Begraven of cremeren binnen 36 uur mag alleen in overeenstemming met de officier van justitie.
Het minimum van 36 uur is er niet voor niets, maar het botst wel met sommige religieuze tradities die juist een zeer snelle begrafenis voorschrijven. Speelt dat bij u, bespreek het dan meteen met de uitvaartondernemer en de gemeente — er is een wettelijke route, maar die loopt via de officier van justitie en kost tijd.
Waar kan het afscheid plaatsvinden?
In de aula van een crematorium of uitvaartcentrum, in een zaal, thuis, of op een plek die iets betekende. Crematoria zijn er duidelijk over dat niet het crematorium maar de nabestaanden — in overleg — bepalen hoe de plechtigheid verloopt.
Aula's zijn in de regel neutraal ingericht. Religieuze symbolen zijn meestal iets wat u vooraf kunt aanvragen in plaats van vast meubilair, maar dat verschilt per locatie. Vraag het na bij de betreffende aula, dan weet u het zeker.
Wat kost een uitvaart?
Een Nederlandse uitvaart kost inmiddels ruim €10.000. Uit een analyse van CBS-cijfers bleek in juli 2025 dat de uitvaartkosten in tien jaar met ongeveer 40 procent zijn gestegen — negen procentpunt boven de algemene inflatie. Ter vergelijking: het Nibud kwam in 2017 nog uit op een gemiddelde van €7.500.
Een uitvaart zonder kerk is niet duurder of goedkoper vanwege de ceremonievorm. De grote posten zijn de uitvaartverzorging, de kist, de aula, het vervoer, en bij een begrafenis de grafrechten. Die grafrechten verschillen sterk per gemeente en worden vastgesteld in een gemeentelijke verordening, dus vraag de tarieven op bij de gemeente waar u wilt begraven.
Cremeren is in Nederland inmiddels de meest gekozen vorm — ruim twee derde van de uitvaarten in 2024.
Er bestaat geen algemene landelijke uitvaartuitkering. Kunnen de nabestaanden de kosten niet dragen, dan is bijzondere bijstand bij de gemeente de route; de bedragen worden lokaal vastgesteld. Voorziet niemand in de uitvaart, dan draagt de burgemeester daarvoor zorg en verhaalt de gemeente de kosten op de nalatenschap.
Hoe ziet zo'n afscheid eruit?
Omdat niets is voorgeschreven, begint u met een leeg vel — bevrijdend en lastig tegelijk. Een vorm die vaak werkt is beginnen met muziek, iemand laten verwelkomen en benoemen waarom u samen bent, en daarna ruimte maken voor woorden van meerdere mensen. Verschillende stemmen tekenen een ander beeld van dezelfde persoon, en juist in dat verschil vindt verdriet vaak een plek.
Muziek, gedichten of stilte dragen wat woorden niet aankunnen. Het afscheid bij de kist of urn sluit het samenzijn af, en daarna volgt meestal een samenkomst waar verdriet van vorm mag veranderen en gesprek wordt.
Niets hiervan is verplicht, en u mag onderweg van gedachten veranderen.
Moet er een plechtigheid zijn?
Nee. Begraven of cremeren kan zonder enige bijeenkomst. Sommige families kiezen daarvoor en houden later een herdenking, wanneer er meer rust is.
Mag ik de uitvaart zelf regelen, zonder ondernemer?
Dat mag. Het is wettelijk toegestaan en het gebeurt ook. Houd er wel rekening mee dat u dan zelf de aangifte, het verlof tot begraven of cremeren, het vervoer en de koeling regelt — binnen de termijn van zes werkdagen.
Kan een humanistische spreker ook zonder lidmaatschap?
Het Humanistisch Verbond richt zich op iedereen die een passend afscheid wil, maar vraag dit bij aanmelding expliciet na, zodat u niet voor verrassingen komt te staan.
Wat als de overledene niets heeft vastgelegd?
Dan geldt de vermoedelijke wens. In de praktijk betekent dat: wat wist u van hoe deze persoon in het leven stond? Dat is een eerlijker uitgangspunt dan wat gebruikelijk is.
Na de uitvaart
De plechtigheid is één dag. De erfenis, de bank, verzekeraars, abonnementen en instanties zijn het werk dat maanden doorloopt — en dat ziet er hetzelfde uit, religieus of niet.
Solace Care helpt u overzicht te houden over wat er moet gebeuren en wanneer, zodat u het in uw eigen tempo kunt doen.
Lees verder
