Wettelijke verdeling: wie erft wat zonder testament?
Als iemand overlijdt zonder testament, vraag je je misschien af wie er nu eigenlijk erft. Daar hoef je niet over te piekeren: de wet regelt het. Dat heet de wettelijke verdeling. Deze gids legt rustig uit hoe het werkt, wat de langstlevende partner krijgt en wat een kindsdeel is.
De wettelijke verdeling is de standaardregeling die geldt als er geen testament is en de overledene een echtgenoot of geregistreerd partner én een of meer kinderen achterlaat. In dat geval krijgt de langstlevende partner alle bezittingen én schulden van de nalatenschap. De kinderen krijgen hun erfdeel niet meteen, maar als een vordering in geld op de langstlevende: het kindsdeel. Dat bedrag is pas opeisbaar als ook de langstlevende overlijdt. Zo kan de partner ongestoord verder leven.
Wanneer geldt de wettelijke verdeling?
De wettelijke verdeling treedt automatisch in werking als aan deze voorwaarden is voldaan:
Er is geen testament (of het testament wijkt hier niet van af).
De overledene laat een echtgenoot of geregistreerd partner achter.
Er zijn een of meer kinderen.
Is een van deze dingen niet het geval, bijvoorbeeld omdat de overledene ongetrouwd samenwoonde, dan geldt de wettelijke verdeling niet. Samenwonende partners erven zonder testament volgens de wet niets van elkaar. Juist daarom is voor hen een testament belangrijk.
Wat krijgt de langstlevende partner?
De langstlevende echtgenoot of geregistreerd partner krijgt alle bezittingen van de nalatenschap toebedeeld, maar neemt ook de schulden over. De partner kan zo in het huis blijven wonen en over het geld beschikken, zonder dat de kinderen meteen hun deel komen opeisen.
De partner en de kinderen erven ieder een gelijk deel. Maar in plaats van dat de kinderen hun deel direct krijgen, blijft alles bij de langstlevende. De kinderen krijgen alleen een vordering ter waarde van hun erfdeel.
Wat is een kindsdeel?
Het kindsdeel is het erfdeel van een kind. Bij de wettelijke verdeling krijgt een kind dat deel niet in handen, maar als een geldvordering op de langstlevende ouder. Die vordering is normaal gesproken pas opeisbaar als ook de langstlevende overlijdt.
Er zijn een paar uitzonderingen waarbij het kindsdeel eerder opeisbaar wordt, bijvoorbeeld als de langstlevende failliet gaat of in de schuldsanering belandt. Verder blijft het bedrag staan tot het overlijden van de tweede ouder.
Het idee achter deze regeling: de langstlevende partner moet zonder zorgen verder kunnen leven. Zou een kind zijn deel meteen kunnen opeisen, dan zou de partner soms het huis moeten verkopen om dat te betalen. De niet-opeisbaarheid van het kindsdeel voorkomt dat.
Hoe zit het met de erfbelasting?
Hoewel de kinderen hun kindsdeel pas later in handen krijgen, moeten zij er soms al wel erfbelasting over betalen. In de praktijk schiet de langstlevende partner die belasting voor. Dat voorgeschoten bedrag wordt verrekend met de vordering van de kinderen, waardoor die vordering iets lager wordt.
Iedere erfgenaam heeft een eigen vrijstelling. In 2026 is die voor een partner € 828.035 en voor een kind € 26.230. Pas over het bedrag boven de vrijstelling is erfbelasting verschuldigd.
Kun je afwijken van de wettelijke verdeling?
Ja. De wettelijke verdeling is een standaard, geen verplichting. Wil je het anders regelen, dan kan dat met een testament. Daarin kun je bijvoorbeeld andere erfdelen vastleggen, een samenwonende partner laten erven of een executeur aanwijzen.
Daarnaast kan de langstlevende partner binnen drie maanden na het overlijden de wettelijke verdeling ongedaan maken (de zogeheten ongedaanmaking), bijvoorbeeld om fiscale redenen. Laat je daarover goed adviseren door een notaris.
Veelgestelde vragen
Wie erft er als er geen testament is?
Bij een partner en kinderen geldt de wettelijke verdeling: de langstlevende partner krijgt alle bezittingen, de kinderen krijgen een kindsdeel als geldvordering. Is er geen partner of geen kind, dan erven andere familieleden in een vaste volgorde.
Wanneer is het kindsdeel opeisbaar?
Normaal pas als ook de langstlevende ouder overlijdt. In bepaalde situaties, zoals faillissement of schuldsanering van de langstlevende, kan het eerder opeisbaar zijn.
Erft een samenwonende partner zonder testament?
Nee. Zonder huwelijk, geregistreerd partnerschap of testament erft een samenwonende partner volgens de wet niets. Daarvoor is een testament nodig.
Moeten kinderen erfbelasting betalen als ze hun deel nog niet hebben?
Soms wel. De langstlevende partner schiet die belasting vaak voor en verrekent dat met de vordering van de kinderen.
Vragen over een erfenis zonder testament? Maak een Solace Care-account aan of lees meer gidsen.
