Onterven betekent dat je in een testament vastlegt dat iemand die volgens de wet van je zou erven — een kind, je echtgenoot, een ander familielid — geen erfgenaam wordt. Het kan alleen via een testament bij de notaris: mondelinge mededelingen, brieven of een codicil zijn niet genoeg. Maar onterven is niet absoluut. Een onterfd kind houdt altijd recht op de legitieme portie: de helft van zijn wettelijke erfdeel, als vordering in geld. En een onterfde echtgenoot houdt wettelijke verzorgingsrechten, zoals het tijdelijke gebruik van de woning. Deze gids legt uit hoe onterven werkt, wat de onterfde persoon nog kan claimen en wat er in de praktijk bij komt kijken.
Hoe onterf je iemand?
De enige route is een testament. Je kunt daarin iemand expliciet uitsluiten (“ik onterf mijn zoon…”) of simpelweg anderen tot erfgenaam benoemen, waardoor de rest buiten de erfenis valt. Een reden hoef je niet op te geven, al kan een korte, zakelijke toelichting soms latere procedures voorkomen — bespreek met de notaris wat verstandig is. Belangrijk om te weten: een bestaand testament blijft geldig tot je het herroept. Wil je een eerdere begunstiging terugdraaien — bijvoorbeeld na een relatiebreuk — dan moet je dus actief een nieuw testament maken. Ook goed om te weten: door te trouwen, te scheiden of kinderen te krijgen blijft je testament zelf geldig. Wel vervalt bij een echtscheiding of scheiding van tafel en bed een making aan je (ex-)echtgenoot in de regel automatisch, tenzij uit het testament blijkt dat je dat anders wilde (artikel 4:52 BW). Andere bepalingen, en begunstigingen van een samenwonende ex-partner, blijven gewoon gelden. Laat je testament daarom na zo'n gebeurtenis nakijken door de notaris.
Waar houdt een onterfd kind recht op?
Een kind kun je onterven, maar niet volledig onterven van waarde: het houdt recht op de legitieme portie — de helft van het erfdeel dat het zonder testament zou hebben gekregen. Dat recht komt niet vanzelf: het kind moet er zelf een beroep op doen bij de erfgenamen, uiterlijk vijf jaar na het overlijden. Een belanghebbende kan het kind ook een kortere, redelijke termijn stellen; laat het kind die verlopen, dan vervalt het recht eerder (artikel 4:85 BW). Snel reageren is dus verstandig. De legitieme is bovendien een vordering in geld: geen spullen, geen aandeel in het huis, geen rol in de afwikkeling. En laat je een echtgenoot of partner achter, dan kan het onterfde kind zijn geld vaak pas opeisen na het overlijden van die langstlevende. Wie een kind onterft, moet er dus rekening mee houden dat er tóch een bedrag naar dat kind gaat — alleen minder, later en zonder inspraak. Schenkingen bij leven verkleinen dat bedrag maar beperkt, omdat giften bij de berekening van de legitieme kunnen worden meegeteld.
Kun je je echtgenoot of partner onterven?
Ja — een echtgenoot heeft géén legitieme portie en kan volledig worden onterfd. Maar de wet laat een onterfde echtgenoot niet onverzorgd achter: hij of zij mag in elk geval zes maanden in de echtelijke woning blijven wonen, en kan bij de kantonrechter aanspraak maken op het vruchtgebruik van de woning en inboedel — en als dat voor de verzorging echt nodig is, zelfs van ander vermogen. Voor een samenwonende partner ligt het omgekeerd: die erft überhaupt niets zonder testament, dus “onterven” is daar niet nodig — maar vergeet niet dat een oud testament of partnerpensioen-begunstiging nog wel kan doorlopen na een relatiebreuk.
Wat betekent onterven in de praktijk?
Juridisch is onterven eenvoudig; emotioneel zelden. Een onterving komt vrijwel altijd hard aan en werkt vaak generaties door — en omdat het kind zijn legitieme actief moet claimen bij de overige erfgenamen (vaak broers en zussen), legt het conflict precies daar waar het verdriet al zit. Overweeg daarom alternatieven die hetzelfde doel bereiken met minder schade: iemand minder toebedelen in plaats van uitsluiten, een bewind instellen als je zorgen hebt over geldbeheer, of een tweetrapsregeling als je het vermogen wilt sturen. En als je toch onterft: leg vast waar je testament ligt, licht bij voorkeur iemand in en zorg dat de executeur weet wat hem of haar te wachten staat. Duidelijkheid vooraf is de beste bescherming tegen jarenlange procedures achteraf.
Veelgestelde vragen
Kan ik mijn kind volledig onterven?
Je kunt een kind uitsluiten als erfgenaam, maar het houdt recht op de legitieme portie: de helft van zijn wettelijke erfdeel, in geld — mits het daar tijdig een beroep op doet: uiterlijk binnen vijf jaar, of eerder als een belanghebbende een redelijke termijn heeft gesteld.
Moet een onterfd kind worden geïnformeerd?
Er bestaat geen wettelijke plicht om iemand bij leven te informeren. Na het overlijden kan het kind bij het Centraal Testamentenregister nagaan of er een testament is, en heeft het recht op de informatie die nodig is om de legitieme te berekenen.
Kan een onterfd kind het testament aanvechten?
Aanvechten kan alleen op beperkte gronden, zoals wilsonbekwaamheid bij het opstellen. In de praktijk is het beroep op de legitieme portie de gebruikelijke — en meestal enige — route.
Erft een onterfd kind via zijn eigen kinderen alsnog?
Nee. Bij onterving geldt geen plaatsvervulling ten gunste van de kleinkinderen, tenzij het testament hen zelf tot erfgenaam benoemt.
Wil je je nalatenschap zorgvuldig regelen en vastleggen? Maak een Solace Care-account aan of lees meer gidsen.
